Zer ikusi Vianan, Nafarroan: gida hiri monumentalean barna eta Cesare Borgiaren ondarea

XIII. mendean sortu zen Viana, Nafarroako erresumaren gotorleku-hiria izateko, eta, mendetan, toki estrategikoa izan zen defentsa, politika eta erlijioari dagokionez.   Multzo historikoak, Interes Kulturaleko Ondasuna izendatuta, Erdi Aroko harresiak, eliza itzelak, plaza historikoak eta jauregi dotoreak gordetzen ditu, eta hiriak Erdia Arotik Errenazimendura arte izandako garrantzia erakusten dute guztiek. 

Badago, ordea, gertakari jakin bat Vianari misteriozko berezitasuna ematen diona: Cesare Borgiarekin, hau da, Europako Errenazimenduko pertsonaia polemikoenetako batekin duen lotura. Bere heriotzak, hiriaren inguruetan, eta bere hilobiaren historiak Viana XVI. mendean botere, erlijio eta legendaren artean zegoen lotura konplexua ulertzeko erreferentziako tokia izatea eragin zuten.

Artikulu honek hirian eta bere ondare nagusian barnako ibilbide zehatza proposatzen du. 

Vianan ikusi beharreko 5 monumentu ezinbestekoak

Vianako multzo historikoa Interes Kulturaleko Ondasuna izendatu zuten bere ondare monumentalaren oparotasunagatik eta bere kontserbazio-egoera bikainagatik.  Elizak, Erdi Aroko hondakinak eta historiaz betetako tokiak erakusgarri, Nafarroako ondare-gune nabarmenetako bat da hiria.

Hona hemen bere monumentu eta interes-gune ezinbesteetako batzuk:  

1.    Jasokundeko Andre Maria eliza:  hiriko tenplu nagusia, Nafarroako arte gotiko-errenazentistaren erreferentea. Nabarmena garrantzi historiko eta artistikoagatik, bere neurri handia du ezaugarri nagusi, ez baitzen batere ohikoa Vianaren tamainako hirigune batean halakorik egotea. Hark, beraz, argi uzten du hiriak Erdi Aroaren amaieratik Errenazimendura arte lortutako garrantzi ekonomiko, erlijioso eta estrategikoa.      Nafarroako ondarearen harribitxi handienetako bat jotzen da bere monumentaltasunagatik. 

2.    Done Petri elizaren aurriak:  aintzako eliza gotiko baten hondakinak, aire zabaleko espazio monumentala gaur.  Egun arte zutik iraundako horma eta arkuek Vianak Erdi Aroan eta Errenazimenduan erlijioaren inguruan eta hiri gisa izandako garrantzia erakusten dute. Hiriari lotutako kondairen eta kontakizun historikoen ohiko agertokia dira, gainera. Herri-tradizio horietako batek dio tenplua ezin izan zutela inoiz erabat estali estalkiak jartzen saiatzen ziren bakoitzean behera etortzen zirelako; hartara, elizak beti atari zabalean egon behar zuela jotzen zuten. 

3.   Erdi Aroko harresiak eta portale historikoak: Viana Nafarroako erresumaren hiri gotortua izateko sortu zen, eta harresi-tarte eta sarbide historikoak gorde ditu oraindik, hala nola San Felix portalea.  Defentsa-hondakin horiek hiriak muga-eremu gisa zuen rol estrategikoa eta nafar lurraldea defendatzeko zuen funtzioa ulertzen laguntzen dute. 

4.   Cuevasko Ama Birjina ermita:  Vianaren kanpoaldean, Donejakue bidean bertan, Errioxako mugatik hurbil, udalerriko gune historiko enblematikoenetako bat da. Cuevas herrixkako antzinako eliza izan zen. Erromatarren aurrekoa zen herrixka hori, eta 1219an batu zen Vianara.

5.   Cesare Borgiaren hilobia: Vianako ondarearen elementu berezienetako bat da.  Errenazimenduko pertsonaia ospetsu hori 1507an hil zen hiria setiatzen ari zirela, eta Jasokundeko Andre Maria elizan lurperatu zuten hasieran. Bere hilobia, historiaz eta legendaz inguratua, Vianako gune enblematikoenetako bat da, gehien bisitatzen direnetako bat. 

Andre Maria eliza: Errenazimenduko harribitxi bat Nafarroan

Jasokundeko Andre Mariaren eliza Vianako monumentu enblematikoenetako bat da.
XIII. eta XVI. mendeen artean eraiki zen, eta, egitura gotikoa badu ere, Errenazimenduko elementu batzuk gehitu zizkioten, Vianaren hezkunde eta oparotasunari lotutako eraikuntza-prozesu luzearen ondorio. Bere portada monumentala, apaindu-apaindua, hiriaren aurkezpen-erakusgarria zen Donejakue Bidetik iristen zirenentzat.
Hona hemen barnealdeko ezaugarri nagusiak:

• Hiru nabeak, handi-handiak, eta ganga gotikoak, garai-garaiak, batere ezohikoak parrokia-eliza batean. Ia 65–70 metro luze da tenplua, eta 20 metro baino gehiago garai erdiko nabean. Neurri horiek katedral bati dagozkio, eta ez hiri-eliza bati, bere izaera handinahiaren erakusgarri. 

• Bere erretaulek eta arte sakratuko lanek, balio handikoak, zein alboko kaperek eta hileta-elementu historikoek erakusten dute tokiko mezenasgoaren garrantzia eta hiriaren pisu erlijiosoa. 

Historikoki “katedrala” deitu izanak bere tamaina aitortu eta Vianaren hiri- eta erlijio-bizitzan jokatutako rol nagusia aldarrikatzen du.

Tenpluak Vianak Errenazimenduan lortutako ospea islatzen du. Izan ere, hiri gakoa izatera iritsi zen Nafarroako erresumarentzat, Gaztelako mugan eta garai horietako komunikazio- eta pelegrinazio-bide nagusietako batean.

Cesare Borgia Vianan: bere hilobiaren historia eta misterioa

Vianako historiaren gertakizun berezienetako bat Cesare Borgiari lotuta dago. Valentinoisko dukea zen Borgia, Aljendro VI. aren semea eta XVI. mendeko politika europarraren figura nagusia. Estratega aparta, batzuentzat, eta anbizio, indarkeria eta ustelkeriaren ikurra, beste batzuentzat, bere nortasunak eta ibilbide politikoak ospe beltz sendoa eman zioten bizirik zegoela, literaturak eta historiografiak indartu zutelarik gero.

Cesare Borgia 1507an hil zen, Vianako gazteluaren setioan zehar, nafar erregearen aginduetara borrokatzen ari zela. Jasokundeko Andre Maria elizan lurperatu zuten hasieran; ohore bat, pertsonaia ospetsuentzat baino ez. Hala ere, figura polemikoa izanik, eta intriga politikoak, gatazka armatuak eta garaiko eliza-moralarekin izandako tirabirak tarteko, gorpuzkinak tenplutik kanpo atera zituzten urte batzuk geroago. 

Mendetan, Cesare Borgiaren hilobia kanpoaldean egon zen, lurraren arrasean, seinalerik gabe ia. Ondorioz, kondaira eta interpretazio sinboliko ugari sortu ziren, pertsonaiaren bizitza handinahi eta polemikoaren betiereko zigor gisa joak. Azkenean, XX. mendearen amaieran, gorpuzkinei duintasuna eman eta Andre Maria elizaren ondoan kokatu zituzten berriro, tenplutik kanpo bada ere. Gaur, Cesare Borgiaren hilobia Vianako toki bisitatuenetako bat da, boterearen, erlijioaren eta memoria historikoaren arteko loturaren ikur sendo.

Borgiaren presentziak Errenazimenduko europar historia handiarekin lotzen du Viana, erakargarritasun paregabea ematen diolarik monumentuen barnako ibilbideari.

Ibilaldia alde zaharrean barna: harresiak, plazak eta jauregiak

Kale bakar batzuk dira, baina Vianako alde zaharrean barrena paseatzea historiaz blaitutako mendetan zehar ibiltzea da.   Hiri-trazadura Erdi Aroko jatorrizko bera da, eta bere bazter batzuek hiriaren iragana, jaunei eta defentsari lotua, dakarte gogora.  Bere ondarea harresi, plaza eta jauregietan islatzen da, hiriaren bilakaera urbano eta sozialaren lekuko.

Harresiak eta portale historikoak

Hiri gotortua izateko sortu zen Viana. Harresiek Nafarroako erresumaren mendebaldeko muga babesten zuten eta portaleak barruti gotortuari sartzeko bideak ziren. Harresi-tarte handi batzuek zutik irauten dute oraindik, eta portale batzuek ere, hala nola San Felix portalea.

Foruen plaza

Foruen plaza hiriko gune nagusia da.  Han egiten ziren azokak eta ekitaldi publikoak, eta han biltzen ziren erakundeak. Eraikin historikoz inguratuta, funtsezkoa gunea da oraindik bertakoen bizimodurako.

Jauretxeak eta arkitektura zibila

Ibilbideak hainbat jauretxe ere erakusten ditu, arkitektura zibil errenazentista eta barrokoaren adibide nabarmenak. Vianak XV. eta XVI. mendeetan, batez ere Vianako printzearen garaietan, izan zuen botere ekonomiko eta politikoa islatzen dute eraikin horiek.

Nola iritsi Vianara eta hiria bisitatzeko unerik onena

Vianak lotura estua du Vianako printzearekin, Nafarroako historiaren pertsonaia nagusienetako bat. Karlos Vianakoa, erresumaren oinordekoa izateaz gain, XV. mendeko erreferente politiko eta kulturala izan zen. Vianak protagonismo handia lortu zuen garai horietan Nafarroako erresumaren gune estrategiko gisa. Izan ere, mugan egonik eta merkataritza eta pelegrinazioko bideetan iraganbidea izanik, Nafarroako historian hiri gakoa izatera iritsi zen Viana.

Vianako printzearen garrantzi historikoak gaur arte iraun du Vianako Printzea Kulturaren Sariaren eskutik. Urtero ematen dute saria, 1990etik, Nafarroako kulturari ekarpen nabarmena egindako pertsona edo entitateei. Hartara, Vianako printzearen oinordea alor historikotik harago doa, gaur egun Nafarroako kultura-aitorpen nagusietako bat izatera iritsi baita, iraganaren, nortasunaren eta kultura biziaren arteko lotura sendotuta.  

Ongi komunikatuta dago Viana.  Aukerarik onena autoz etortzea da. Logroñotik 10 minutura dago, eta Iruñetik, 50era. Bidearen autobiak (A-12) zuzeneko irteera du herrira joateko. Gainera, Donejakue bidearen Nafarroako azken etapa da Viana. Beraz, oinez edo bizikletaz ere joan daiteke, eroso-eroso, Europako bide kultural eta espiritual garrantzitsuenetako bati jarraikiz.  

Viana bisitatzeko unerik onena udaberria eta udazkena dira. Klima leuna da orduan, bikaina bai ondareaz, bai natura-inguruneaz gozatzeko. Uda ere egokia da, festak eta jarduera kulturalak daudelako gozagarri. Eta neguak, aldiz, esperientzia lasaiagoa eta jatorragoa eskaintzen du, aparta patxadaz bisitatzeko.

Viana eta Donejakue bidea: azken geldialdia erresuman

Kokapen pribilegiatua du Vianak Donejakue bidean. Historikoki, Nafarroako erresumaren azken hiria zen, Gaztelara sartu aurretik, eta hark funtsezko papera eman zion, ez bakarrik estrategikoki, bazik eta merkataritzarako eta ospitalaritzarako ere. 

Mendetan, milaka erromesek bere harresiak gurutzatu, bere ospitaleetan atseden hartu eta bere elizetan otoitz egin zuten, Logroñora bidean egin aurretik.  Donejakue bidean egote horrek hiriaren hazkundea, tenpluen ugaritzea (Jasokundeko Andre Maria eliza kasu) eta hiriaren ezaugarri den kultura-oparotasuna bultzatu zituen.

Gaur egun, Vianak bidearen Frantziako adarraren gune nabarmena izaten jarraitzen du, ondarea, historia eta abegikortasuna uztartzen dituelarik.  Historia, arkitektura eta benetakotasuna eskaintzen dituen toki baten bila bazabiltza, Viana da zure aukera, mendetako ondarea baitu zain bere kaleetan.